Bệnh sởi ở người lớn: Vì sao nặng hơn và dễ biến chứng hơn trẻ em?

Không ít người trưởng thành cho rằng mình đã có miễn dịch với sởi nên chủ quan trước các triệu chứng ban đầu. Tuy nhiên, bệnh sởi ở người lớn thường diễn tiến nặng hơn trẻ nhỏ và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không điều trị đúng cách. Nếu bạn hoặc người thân đang lo lắng về các triệu chứng nghi ngờ sởi, bài viết này sẽ giúp bạn biết chính xác cần làm gì và khi nào nên đến gặp bác sĩ.

Vì sao bệnh sởi người lớn thường nặng hơn trẻ em?

So với trẻ em, người trưởng thành khi nhiễm virus sởi thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn, triệu chứng kéo dài và nguy cơ gặp biến chứng cao hơn. Nhiều trường hợp người trưởng thành chỉ phát hiện bệnh khi đã sốt cao liên tục, phát ban toàn thân hoặc xuất hiện các biến chứng hô hấp nghiêm trọng.

Có nhiều lý do dẫn đến tình trạng này: Hệ miễn dịch phản ứng quá mức, miễn dịch suy giảm theo thời gian, hoặc đơn giản là sự chủ quan ở giai đoạn đầu bệnh. Một số nguyên nhân khiến bệnh sởi người lớn dễ trở nặng gồm:

• Người trưởng thành thường có phản ứng viêm toàn thân mạnh hơn khi nhiễm virus sởi: Dẫn đến triệu chứng lâm sàng nặng nề hơn so với trẻ em.
• Miễn dịch bảo vệ không còn đầy đủ: Người chưa tiêm vắc xin, tiêm chưa đủ liều hoặc miễn dịch suy giảm theo thời gian vẫn có nguy cơ mắc bệnh và diễn tiến nặng.
• Sự hiện diện của các bệnh lý nền: Những người mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, hen suyễn hoặc bệnh phổi mạn tính thường có nguy cơ biến chứng cao hơn khi nhiễm sởi.
• Triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường: Nhiều người chủ quan tự điều trị tại nhà khiến bệnh không được phát hiện sớm và dễ tiến triển nghiêm trọng.
• Nguy cơ biến chứng hô hấp cao hơn: Người lớn mắc sởi dễ gặp các biến chứng như viêm phổi, viêm phế quản hoặc suy hô hấp, đặc biệt ở người có sức đề kháng yếu.

Môi trường sinh hoạt và làm việc làm tăng nguy cơ lây lan: Việc tiếp xúc thường xuyên tại nơi đông người có thể khiến virus lây lan nhanh và làm tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.

Người lớn mắc sởi thường có nguy cơ biến chứng và diễn tiến nặng cao hơn trẻ nhỏ

Biến chứng nguy hiểm của bệnh sởi ở người lớn

Bệnh sởi người lớn có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở người có bệnh nền, phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch. Dưới đây là những biến chứng thường gặp khi người lớn mắc bệnh sởi:

1. Biến chứng hô hấp

Biến chứng hô hấp là nhóm nguy hiểm nhất và gặp nhiều nhất ở người lớn mắc sởi. Virus sởi vừa tổn thương trực tiếp niêm mạc đường hô hấp, vừa làm suy giảm miễn dịch tạm thời - tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập và gây bội nhiễm. Người bệnh có nguy cơ gặp các tình trạng như viêm phế quản, viêm phổi hoặc suy hô hấp, đặc biệt ở người lớn tuổi, người có bệnh phổi mạn tính hoặc sức đề kháng suy giảm.

Trong đó, viêm phổi được xem là nguyên nhân hàng đầu khiến người lớn mắc sởi phải nhập viện do nguy cơ suy hô hấp (tình trạng phổi không còn đủ khả năng cung cấp oxy cho cơ thể) và diễn tiến nặng nhanh.

2. Biến chứng thần kinh

Không chỉ ảnh hưởng đến hệ hô hấp, virus sởi còn có thể tác động đến hệ thần kinh trung ương và gây ra các biến chứng nghiêm trọng ở một số trường hợp. Tuy không phổ biến, biến chứng thần kinh thường tiến triển nhanh và để lại di chứng lâu dài nếu không được xử lý kịp thời.

Nếu bạn hoặc người thân mắc sởi và bắt đầu có dấu hiệu đau đầu dữ dội, sốt không hạ, co giật hoặc lú lẫn - đây là tín hiệu cần đến cơ sở y tế ngay, không nên chờ đợi. Trong trường hợp nặng, virus sởi có thể gây viêm não, làm tổn thương tế bào thần kinh và ảnh hưởng đến chức năng não bộ. Một số người bệnh sau điều trị vẫn có nguy cơ gặp di chứng thần kinh kéo dài như suy giảm trí nhớ, rối loạn vận động hoặc giảm khả năng tập trung.

Một biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm là viêm não xơ cứng bán cấp (SSPE). Bệnh có thể xuất hiện nhiều năm sau khi nhiễm sởi và gây thoái hóa thần kinh tiến triển - không có phương pháp điều trị dứt điểm.

Virus sởi có thể ảnh hưởng đến não và hệ thần kinh trung ương

3. Biến chứng tai - mũi - họng

Ngoài những tổn thương trực tiếp đến não và thần kinh, virus sởi còn làm lan rộng tình trạng viêm đến các vùng lân cận, đặc biệt là hệ thống tai - mũi - họng. Đây là nhóm biến chứng khá thường gặp ở người lớn mắc sởi, nhất là trong giai đoạn toàn phát hoặc khi có bội nhiễm vi khuẩn đi kèm.

Người bệnh có thể gặp các tình trạng như viêm họng kéo dài, viêm thanh quản hoặc viêm tai giữa. Các triệu chứng thường bao gồm đau họng, khàn tiếng, đau tai, ù tai hoặc khó nuốt. Trong một số trường hợp, viêm thanh quản nặng có thể gây khó thở và làm tăng nguy cơ biến chứng hô hấp nếu không được điều trị kịp thời.

4. Biến chứng tiêu hóa và toàn thân

Bệnh sởi không chỉ ảnh hưởng đến hô hấp và thần kinh - hệ tiêu hóa và thể trạng toàn thân cũng bị tác động đáng kể. Sốt cao kéo dài và ăn uống kém làm người bệnh dễ mất nước và suy nhược, nhất là khi có bệnh nền từ trước.

Một số trường hợp có thể xuất hiện tiêu chảy, rối loạn điện giải (mất cân bằng khoáng chất như natri, kali trong máu) hoặc mệt mỏi kéo dài sau giai đoạn phát ban. Ngoài ra, virus sởi làm suy giảm miễn dịch tạm thời - tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập và gây bội nhiễm. Điều này khiến quá trình hồi phục kéo dài và làm tăng nguy cơ xuất hiện thêm biến chứng.

5. Biến chứng thai kỳ ở phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai mắc bệnh sởi thường có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn do hệ miễn dịch thay đổi trong thai kỳ. Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ, virus sởi còn có thể tác động đến sự phát triển và an toàn của thai nhi nếu mức độ bệnh tăng dần.

Thai phụ mắc sởi có nguy cơ cao bị viêm phổi, suy hô hấp hoặc suy giảm thể trạng nghiêm trọng hơn so với người bình thường. Sốt cao kéo dài khi mang thai làm tăng nguy cơ sinh non và nhẹ cân lúc sinh. Trong các trường hợp bệnh nặng, thai nhi có thể bị ảnh hưởng trực tiếp về sự phát triển.

Nếu bạn đang mang thai và nghi ngờ mắc sởi, đừng chờ đến khi bệnh nặng hơn - hãy liên hệ bác sĩ ngay để được theo dõi và bảo vệ cả mẹ lẫn bé.

Dấu hiệu nhận biết bệnh sởi ở người lớn

Để nhận biết sớm và hạn chế nguy cơ biến chứng kể trên, việc theo dõi các triệu chứng đặc trưng của bệnh sởi ngay từ giai đoạn đầu là rất quan trọng. Thời gian ủ bệnh thường từ 10–14 ngày sau khi tiếp xúc với virus (có thể dao động từ 7–21 ngày tùy cơ địa). Giai đoạn đầu, bệnh dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường do có biểu hiện sốt, ho và mệt mỏi trước khi phát ban đặc trưng xuất hiện.

• Sốt cao kéo dài: Người bệnh thường sốt từ 38,5 - 40 độ C, kèm cảm giác mệt mỏi, đau nhức cơ thể và khó hạ sốt hoàn toàn.
• Ho, đau họng và chảy nước mũi: Virus sởi gây viêm đường hô hấp trên nên người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng tương tự cảm cúm như ho khan, nghẹt mũi hoặc đau họng.
• Viêm kết mạc mắt: Một số trường hợp có biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc cảm giác cộm rát mắt trong giai đoạn đầu của bệnh.
• Xuất hiện hạt Koplik trong miệng: Hạt Koplik là dấu hiệu đặc trưng và sớm nhất của bệnh sởi, thường xuất hiện 1–2 ngày trước khi ban nổi trên da. Hạt Koplik có màu trắng nhỏ nằm ở niêm mạc má phía trong khoang miệng.
• Phát ban đỏ theo trình tự: Ban sởi thường xuất hiện đầu tiên ở vùng sau tai, mặt và cổ, sau đó lan dần xuống ngực, lưng và toàn thân. Ban sởi có màu đỏ, dạng dát sẩn (hơi nhô lên khỏi mặt da), thường kéo dài 3–5 ngày rồi nhạt màu dần từ trên xuống.
• Mệt mỏi và suy nhược cơ thể: Người lớn mắc sởi thường có cảm giác kiệt sức, chán ăn, mất ngủ hoặc giảm thể lực rõ rệt trong suốt quá trình mắc bệnh.

Ban sởi thường mọc từ mặt rồi lan dần xuống toàn thân

Cách điều trị bệnh sởi ở người lớn

Hiện nay, bệnh sởi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Phần lớn các trường hợp sẽ được theo dõi và điều trị triệu chứng, nhằm giúp người bệnh giảm khó chịu, hạn chế biến chứng và hỗ trợ cơ thể hồi phục tốt hơn. Đối với các trường hợp có dấu hiệu diễn tiến nặng hoặc xuất hiện biến chứng, người bệnh cần được thăm khám và điều trị tại cơ sở y tế.

Một số phương pháp điều trị và chăm sóc thường được áp dụng gồm:

1. Điều trị triệu chứng

Điều trị triệu chứng là phương pháp chính trong quá trình chăm sóc người lớn mắc bệnh sởi. Tùy theo tình trạng cụ thể, người bệnh có thể được chỉ định thuốc hạ sốt, giảm đau hoặc thuốc hỗ trợ giảm ho nhằm cải thiện các biểu hiện như sốt cao, đau nhức cơ thể, mệt mỏi và khó chịu đường hô hấp.

Việc sử dụng thuốc cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế, đặc biệt ở những người có bệnh nền hoặc sức khỏe suy giảm. Bạn không nên tự ý dùng kháng sinh vì sởi do virus gây ra - kháng sinh không có tác dụng với virus và có thể gây hại nếu dùng không cần thiết.

Hạ sốt, bù nước và nghỉ ngơi giúp người bệnh dễ chịu hơn

2. Bổ sung nước và điện giải

Sốt cao kéo dài, đổ nhiều mồ hôi và ăn uống kém có thể khiến người mắc sởi dễ bị mất nước và rối loạn điện giải. Tình trạng này nếu kéo dài có thể làm cơ thể mệt mỏi hơn, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục và làm tăng nguy cơ suy nhược.

Trong thời gian điều trị, bạn nên uống đủ nước để cơ thể không bị thiếu nước. Ngoài nước lọc, có thể bổ sung thêm các loại nước như dung dịch bù nước điện giải đường uống (ORS) pha theo đúng hướng dẫn, nước điện giải, nước canh, nước cháo loãng hoặc nước ép trái cây để hỗ trợ bù nước và khoáng chất đã mất.

Đối với trường hợp sốt cao liên tục, tiêu chảy hoặc ăn uống kém kéo dài, người bệnh cần theo dõi dấu hiệu mất nước như khô môi, chóng mặt, tiểu ít hoặc mệt lả. Nếu xuất hiện các biểu hiện này, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và bù dịch phù hợp.

3. Chăm sóc dinh dưỡng

Dinh dưỡng đầy đủ giúp tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ hệ miễn dịch và thúc đẩy quá trình hồi phục ở người mắc bệnh sởi. Khi mắc sởi, người lớn thường chán ăn, đau họng và mệt mỏi. Vì vậy, hãy ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, súp hoặc sinh tố để đảm bảo đủ năng lượng cho cơ thể.

Để hồi phục nhanh hơn, bạn nên ăn đủ đạm và vitamin từ thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh và trái cây. Những thực phẩm này giúp củng cố miễn dịch và giảm suy nhược sau bệnh. Đặc biệt, vitamin A giúp bảo vệ niêm mạc hô hấp, củng cố miễn dịch và giảm mức độ nặng của bệnh. Theo khuyến cáo của WHO, bổ sung vitamin A trong điều trị sởi giúp giảm mức độ nặng và biến chứng, đặc biệt ở trẻ em và người có nguy cơ thiếu hụt vitamin A. Người lớn mắc sởi cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ về việc bổ sung vitamin A phù hợp.

Nếu bạn cảm thấy ăn kém hoặc mệt mỏi, hãy chia nhỏ bữa ăn thành 5–6 lần/ngày thay vì 3 bữa lớn.

Tìm hiểu thêm:

• Cách Phòng Tránh Bệnh Sởi Hiệu Quả Ai Cũng Nên Biết
• Bệnh Sởi Uống Thuốc Gì? Các Thuốc Thường Dùng Và Lưu Ý Khi Điều Trị

4. Vệ sinh cá nhân và môi trường sống

Giữ vệ sinh đúng cách trong thời gian mắc sởi giúp hạn chế nguy cơ bội nhiễm, giảm kích thích đường hô hấp và hạn chế lây lan virus cho những người xung quanh.

Một số lưu ý trong quá trình vệ sinh và chăm sóc người mắc sởi gồm:

• Vệ sinh mắt, mũi và khoang miệng hằng ngày: Đặc biệt quan trọng khi sởi gây viêm kết mạc và viêm niêm mạc miệng - làm sạch mắt bằng nước muối sinh lý và súc miệng thường xuyên giúp giảm kích ứng và hạn chế bội nhiễm.
• Giữ cơ thể sạch sẽ: Có thể tắm bằng nước ấm hằng ngày - không nên kiêng tắm vì đây là quan niệm sai, việc giữ da sạch thực tế giúp giảm nguy cơ bội nhiễm da trong giai đoạn phát ban.
• Đảm bảo không gian sống thông thoáng: Phòng ở nên sạch sẽ, có lưu thông không khí tốt và tránh ẩm thấp nhằm giảm nguy cơ kích thích đường hô hấp.
• Hạn chế tiếp xúc với khói bụi và chất kích thích: Người bệnh cần tránh khói thuốc lá, bụi mịn hoặc môi trường ô nhiễm vì có thể làm các triệu chứng hô hấp trở nên nghiêm trọng hơn.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người khác: Trong thời gian còn khả năng lây nhiễm, người mắc sởi nên đeo khẩu trang và hạn chế tiếp xúc để giảm nguy cơ lây lan virus trong cộng đồng.

Phòng ngừa bệnh sởi ở người lớn

Bệnh sởi có khả năng lây lan rất cao qua đường hô hấp, đặc biệt trong môi trường đông người hoặc khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa không chỉ giúp bảo vệ bản thân, mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

Một số biện pháp giúp phòng ngừa bệnh sởi hiệu quả gồm:

• Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch: Tiêm vắc xin MMR (phòng đồng thời sởi – quai bị – rubella) là biện pháp phòng ngừa được WHO và Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo hàng đầu. Người lớn chưa tiêm hoặc chỉ tiêm 1 liều nên tiêm đủ 2 liều cách nhau ít nhất 28 ngày. Người chưa rõ tiền sử tiêm chủng nên chủ động kiểm tra kháng thể và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tiêm.
• Hạn chế tiếp xúc với người nghi ngờ mắc sởi: Virus sởi có khả năng lây từ 4 ngày trước đến 4 ngày sau khi phát ban, do đó cần hạn chế tiếp xúc gần ngay khi có biểu hiện nghi ngờ.
• Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người: Việc đeo khẩu trang giúp giảm nguy cơ hít phải giọt bắn chứa virus, đặc biệt tại bệnh viện, phương tiện công cộng hoặc khu vực có nguy cơ bùng phát dịch.
• Rửa tay thường xuyên và giữ vệ sinh cá nhân: Nên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc nơi công cộng, đồng thời duy trì thói quen vệ sinh cá nhân để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ và thông thoáng: Không gian sinh hoạt cần được vệ sinh thường xuyên, có sự lưu thông không khí tốt nhằm giảm nguy cơ tồn lưu virus trong môi trường.
• Tăng cường sức đề kháng cho cơ thể: Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và tập luyện phù hợp giúp cơ thể nâng cao miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh.

Tiêm vắc xin MMR - biện pháp phòng ngừa sởi được WHO và Bộ Y tế khuyến cáo

Kết luận

Bệnh sởi ở người lớn không nên chủ quan, vì bệnh có thể diễn tiến nặng và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, theo dõi và điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của bệnh, chăm sóc đúng cách và chủ động phòng ngừa bằng tiêm vắc xin đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và hạn chế nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt cao kéo dài, ho, phát ban hoặc khó thở, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Nếu bạn lo ngại về các triệu chứng nghi ngờ sởi, Khoa Nội Tổng hợp - Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng hỗ trợ thăm khám và theo dõi toàn trình, từ khi phát hiện triệu chứng đến khi hồi phục. Liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.